piątek, listopad 22, 2019
Follow Us
poniedziałek, 17 grudzień 2018 14:36

Kijów: Sobór Michajłowski główną świątynią Autokefalicznej Cerkwi Ukraińskiej

Written by Cezary Rudziński
Rate this item
(0 votes)

Główną świątynią Autokefalicznej (niezależnej) Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, która powstała na Soborze Zjednoczeniowym, który odbył się 15 grudnia br. w najstarszej, z XI wieku, świątyni stolicy, Soborze Sofijskim (Mądrości Bożej), został  położony od niego o kilkaset metrów Sobór Michajłowski (św. Michała) o Złotych Kopułach.

Odrodzony po kilkudziesięciu latach jak legendarny ptak Feniks z popiołów.

Ten pierwszy staroruski monaster zbudowano w XII w. w najwyższym punkcie Włodzimierskiej Górki (Wołodimirśka Hirka) nad Dnieprem, kolebki stolicy Rusi Kijowskiej i współczesnej Ukrainy. Zniszczony został w 1240 r. podczas najazdu hord tatarsko – mongolskich Batu-chana wraz z miastem. Odbudowany zaś, a właściwie wzniesiony na nowo, dopiero na początku XVIII wieku w stylu ukraińskiego baroku. Z siedmioma pokrytymi złotem kopułami, dzwonnicą, refektarzem (trapezną) i cerkwią. Ten wspaniały zespół architektoniczny, z cennymi mozaikami, freskami, ikonostasem i ikonami, padł ofiarą bolszewickiego barbarzyństwa 14 sierpnia 1937 roku.

Kilka lat wcześniej powstał bowiem projekt zbudowania na jego miejscu, a także sąsiedniej zabytkowej cerkwi Trzech Świętych, nowego centrum partyjno – rządowego z dużym placem przed nim, aby było gdzie organizować masowe demonstracje. Najpierw zburzono wspomnianą cerkiew i na jej miejscu wzniesiono monumentalny socrealistyczny półokrągły gmach, przewidziany na siedzibę Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Ukrainy. Nie do przyjęcia było więc sąsiedztwo z nią zabytkowego, tak pięknego klasztoru. Na jego miejscu miał zresztą powstać drugi, bliźniaczy budynek zamykający półpierścieniem plac. Między nimi zaś, mniej więcej w miejscu górnej stacji kolejki górskiej – finikulora – łączącej tę część miasta z położonym na brzegu Dniepru placem Pocztowym na Podole, zamierzano postawić gigantyczny pomnik Lenina.

Mimo protestów, także naukowców – jeden z nich, prof. Mykoła Makarenko zapłacił za to życiem, a nawet próśb działaczy komunistycznych, np. Feliksa Kona, Sobór Michajłowski został wysadzony. Ocalała tylko niewielka, sąsiadująca z nim trapezna – wspomniany już refektarz z cerkwią kryte gontem, zamieniony następnie na biura i magazyny. Stalinowskie czystki, bardzo krwawe na Ukrainie, a następnie wojna, zmieniły te plany. Zaprojektowany kompleks nie powstał również po wojnie. Były ważniejsze sprawy w odbudowie zrujnowanego miasta.

W wybudowanym w 1935 roku gmaszysku siedzibę otrzymał Komitet Centralny Komsomołu Ukrainy. A po uzyskaniu przez kraj niepodległości mieści się w nim Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Dawny kamienny herb ZSRR na frontonie zastąpił ukraiński Tryzub. Obok jednak, aż do decyzji w 1997 roku prezydenta Ukrainy o odbudowie monasteru i soboru, na ich miejscu były magazyny, zaś w refektarzu biura. Wskrzeszony w 2000 roku, został odbudowany i ozdobiony pieczołowicie według dokumentacji, sporządzonej na szczęście przed wysadzeniem go. Przy jego prawym narożniku stanęła duża, brązowa figura Chrystusa z krzyżem. Wcześniej, koło studni, inna – klęczącego. Odnowiono refektarz, kaplicę oraz przypominającą ją, pokrytą dachem z wieżyczką studnię.

Podobnie – i zagospodarowano – budynki klasztorne. Ustawiono kilka innych rzeźb oraz wielki głaz z wykutą w kamieniu ikoną Matki Bożej, a poniżej i obok także pogańskich bóstw. Pod murem po lewej stronie wejścia do bramy w dzwonnicy stoi pierwszy pomnik poświęcony ofiarom Gołodomoru lat 1932-1933. I jest to obecnie jeden z najczęściej odwiedzanych przez turystów obiektów w Kijowie. Przepięknie wygląda on zarówno z perspektywy placu Sofijskiego przed Soborem Mądrości Bożej, jak i z bliska z placu Michajłowskiego oraz krótkiej ulicy Wołodymirśkoj (Włodzimierskiej), która łączy oba place. Do wnętrza tego zespołu architektonicznego wchodzi się przez bramę w dzwonnicy oraz z dwu innych stron.

Pierwszym zwierzchnikiem Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi na jej Soborze Zjednoczeniowym wybrany został metropolita Epifaniusz – urodzony w 1979 r. w obwodzie odeskim Siergiej Pietrowicz Demenko, dotychczas arcybiskup (metropolita) perejasławsko – białocerkiewski Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Oficjalny akt utworzenia nowej, niezależnej ukraińskiej Cerkwi prawosławnej – Tomos patriarchy Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola Jego Świątobliwości Bartłomieja I wręczony zostanie w Kijowie 6 stycznia 2019 roku, pierwszego dnia prawosławnego Bożego Narodzenia.

Cezary Rudziński

Zdjęcia soboru autora, metropolity Epifaniusza – ukraiński internetowy Kanał 24.